بارداریمجله بانوان

کیسه آب جنین

آنچه در مورد کیسه آب یا کیسه آمنیوتیک باید بدانید

کیسه آب که در اصطلاح پزشکی به کیسه آمنیوتیک نامیده می شود؛ در ادامه حیات و روند طبیعی رشد و تکامل جنین نقشی بسیار مهم و اساسی بر عهده دارد. پارگی کیسه آب در اواخر بارداری و در جریان دردهای زایمانی خبر از قریب الوقوع بودن زایمان دارد ولی با این حال در برخی موارد نیز با انقباضات و دردهای زایمانی همراه نیست.

کیسه آب یا کیسه آمنیوتیک
کیسه آب یا کیسه آمنیوتیک

چارچوب زمانی کیسه آب جنین

کیسه آب جنین به زودی پس از لقاح با مایع پر می شود؛ گاهی اوقات در دو هفته اول بارداری مقدار مایع همانطور که نوزاد رشد می کند افزایش می یابد و سپس در حدود 38 هفته بارداری کاهش می یابد. بلافاصله قبل یا در طی زایمان کیسه پاره می شود و مایع از مهبل تخلیه می شود.

رنگ مایع کیسه آب جنین و وظیفه ی این مایع

مایع آمونیتیک مایع زرد کم رنگ است که به منظور ضربه گیر نوزاد متولد نشده را از تکان و ضربه نگه می دارد . دمای ثابت را ایجاد می کند و در حفظ دمای ثابت بدن به فرزند متولد نشده کمک می کند. مایع به کودک اجازه می دهد آزادانه حرکت کند و ماهیچه های رو به رشد برای ایجاد سیستم عضلانی اسکلتی عضلانی تمرین می کند. این کار باعث رشد ریه می شود چون نوزاد شروع به تنفس مایع آمنیوتیک می کند تا ریه هایش را استحکام بخشد و مایع را قورت دهد و دستگاه گوارش بهبود یابد . کلیه ها رشد می کند همانطور که نوزاد در مایع ادرار می کند.
رنگ مایع کیسه آب جنین
رنگ مایع کیسه آب جنین

نقش کیسه آب در دوران بارداری

کیسه آب محل زندگی جنین در طول نه ماه بارداری است. دیواره این کیسه از دو غشاء نازک به نام های آمنیون (لایه داخلی) و کوریون (لایه خارجی) تشکیل شده است. درون این کیسه مایعی روشن و بدون رنگ و بو موسوم به مایع آمنیون وجود دارد که بیش از 4/96 حجم آن را آب و مابقی آن را ترکیبات و ذرات معلق دیگری نظیر مواد معدنی، سلول های جنینی، آنزیم ها و هورمون ها تشکیل می دهد. جنین با پشت سر گذاشتن ماه چهارم بارداری در داخل کیسه آب و درون مایع آمنیون کاملا شناور است. از میان نقش های متعدد کیسه آب در این دوران می توان اشاره کرد به:

1- حفاظت از جنین در برابر صدمات فیزیکی

محافظت از جنین در برابر ضربات احتمالی و سرو صدا، حفظ درجه حرارت ثابت و یکنواخت، پیشگیری از فشرده شدن بند ناف و همچنین ایجاد محیطی مطلوب و مناسب برای حرکات آزادانه جنین که در نتیجه امکان رشد اعضای بدن، انجام حرکات تنفسی منظم و عملکرد بهتر ریه ها و سیستم تنفسی جنین را در این دوران فراهم می کند.

2- مقابله با عوامل بیماری زا

مایع آمنیوتیک کاملا استریل بوده و همانند سدی در برابر عفونت های بالا رونده دستگاه تناسلی مادر از جنین محافظت می کند.

3- تامین بخشی از نیازهای تغذیه ای جنین

مایع آمنیوتیک بخشی از آب و مواد معدنی مورد نیاز جنین را تامین کرده و جنین آنها را به طور مداوم از راه دهان بلعیده و یا از طریق پوست جذب می کند. در انتهای بارداری پایین آمدن کیسه آمنیون به بخش تحتانی رحم و فشار ناشی از آن موجب اتساع دهانه رحم و تسهیل فرآیند زایمان می شود.

منظور از پاره شدن کیسه آب جنین چیست

به پارگی غشاء آمنیوتیک (آمنیون و کوریون) که معمولا در آغاز و یا در حین فرایند زایمان رخ می دهد در اصطلاح عموم “پارگی کیسه آب” گفته می شود. این امر به معنای جاری شدن حجمی کم و بیش زیاد از یک مایع گرم، شفاف و بدون رنگ و بو با ظاهری شبیه آب از واژن مادر است. پارگی کیسه آب حتی می تواند بدون وجود انقباضات رحمی رخ دهد. ولی با این حال به محض وقوع آن باید جهت انجام معاینه و بررسی های لازم در اسرع وقت به بیمارستان مراجعه کنید. زیرا در صورت پارگی کیسه آب جنین در برابر عوامل میکروبی و عفونت های بالارونده دستگاه تناسلی مادر ایمن نبوده و خطر ابتلا او به انواع عفونت ها وجود دارد. علاوه بر آن سقوط یا پرولاپس بند ناف نیز از دیگر خطرات پارگی زودرس کیسه آب به شمار می رود؛ به این معنا که طناب نافی پیش از جنین به سمت دهانه رحم رانده شده و در هنگام عبور جنین از کانال زایمان فشرده می شود. از این رو چنانچه پس از پارگی کیسه آب فرایند زایمان به طور طبیعی و در موعد مقرر آغاز نشد پزشک متخصص جهت سرعت بخشیدن به فرایند کار از روش القای زایمان استفاده خواهد کرد.

پاره شدن کیسه آب جنین
پاره شدن کیسه آب جنین

 

پارگی زودرس کیسه آب

به پاره شدن کیسه آب در هر مقطع زمانی قبل از شروع مراحل زایمانی پارگی زودرس کیسه آب گفته می شود. در یک تقسیم بندی کلی می توان پارگی زودرس کیسه آب را به دو دسته تقسیم کرد:

  • پارگی زودرس کیسه آب پیش از هفته 37 بارداری که 3 درصد از بارداری ها را در برگرفته و خطراتی نظیر نارس بودن نوزاد و ابتلا او به عفونت ها را به همراه دارد.
  • پارگی زودرس کیسه آب پس از هفته 37 بارداری که 8 درصد از بارداری ها را دربرگرفته و در صورت رخ دادن خطر تولد زود هنگام نوزاد را تهدید نمی کند.

در صورت پارگی کیسه آب در انتهای بارداری نوع رویکرد بسته به نظر پزشک متفاوت خواهد بود:

  • در صورت پارگی زودرس کیسه آب در اواخر بارداری و در موعد تقریبی زایمان به منظور کاهش خطر ابتلا جنین به عفونت ها در اغلب موارد اقدامات لازم برای زایمان انجام خواهد شد. ولی در مواردی نادر ممکن است با صلاح دید پزشک فرایند زایمان تا شروع انقباضات منظم رحمی به تعویق افتاده و در طول این مدت به منظور پیشگیری از خطر عفونت درمان با آنتی بیوتیک تجویز شود.
  • در صورت پارگی زودرس کیسه آب در تاریخی غیر از موعد مقرر زایمان معاینات بالینی به منظور بررسی علائم عفونت در مادر و جنین انجام خواهد شد. در صورت وجود کوریوآمنیونیت و یا دیسترس جنین انجام زایمان چه با روش القا و چه انجام عمل سزارین بدون توجه به سن حاملگی ضرورت خواهد یافت.

عواملی که باعث پارگی کیسه آب جنین می شود

  • سیگار کشیدن در دوران بارداری
  • سابقه پارگی قبلی کیسه آب
  • ابتلا به بیماریهای مقاربتی خاص
  • عفونت باکتریایی واژن
  • جدا شدن جفت
  • خونریزی مزمن واژن در دوران بارداری
  •  چندقلوزایی
عوامل موثر در پارگی کیسه آب جنین
عوامل موثر در پارگی کیسه آب جنین

عوامل موثر در پارگی زودرس کیسه آب 

علت اصلی پارگی کیسه آب در دو‌سوم موارد نامشخص است اما یکی از دلایلی که مشخص و شایعند، عفونت‌ها هستند. عفونتی که بتواند وارد خون شود، می‌تواند برای جنین خطرناک باشد؛ چرا که با افزایش درجه حرارت مادر همراه است و این مساله می‌تواند زمینه‌ساز پارگی کیسه آب شود. عفونت‌های موضعی هم می‌توانند سبب پارگی زودرس شوند. چنین عفونتی اگر در قسمت دستگاه تناسلی ایجاد شود، ممکن است به طرف رحم حرکت کرده و سبب آزاد شدن مواد التهابی (پروستا‌گلاندین‌ها) و پاره شدن کیسه آب می‌شود. از عوامل دیگر می‌توان به تروما (ضربه)، حوادث، تصادفات و زمین خوردن شدید اشاره کرد که می‌توانند باعث پارگی کیسه آب شوند. ناهنجاری‌های رحمی مانند رحم تک‌شاخ، دوشاخ یا انواع دیگر، نارسایی‌هایی که در دهانه رحم وجود دارد و طول کوتاه دهانه رحم و باز شدن ناگهانی دهانه رحم نیز می‌توانند به پاره شدن کیسه آب منجر شوند. اندازه طول دهانه رحم اگر کمتر از حد عادی باشد، می‌تواند زمینه‌ساز پارگی زودرس کیسه آب شود.

اختلال‌های وضعیت قرارگیری جنین در رحم و همچنین برخی از بیماری‌ها از جمله بیماری‌های مادری نظیر فشارخون و دیابت که با افزایش میزان مایع آمنیوتیک همراه است، می‌تواند باعث پارگی زودرس کیسه آب شود. به طور کلی، می‌توان گفت هر علتی که باعث اتساع بیش از حد رحم شود و حجم مایع را افزایش بدهد، می‌تواند به پارگی زودرس کیسه آب منجر شود. چندقلویی، سابقه پارگی کیسه آب در بارداری‌های قبلی و جراحی‌های قبلی دهانه رحم نیز می‌توانند در این امر دخیل باشند. بنابراین توصیه به همه مادران عزیز این است که اگر ترشحات فراوانی دارند که رنگ و بوی بدی دارد یا گاهی دچار سوزش و خارش می شوند حتما به ماما و پزشکی که به آن مراجعه می کنند، مسله را درمیان بگذارند. شاید نیاز به معاینه و درمان داشته باشند که اگر درمان صورت نگیرد می تواند خطر پارگی زودرس کیسه آب را به دنبال داشته باشد.

نشانه های پارگی کیسه آب در بارداری

خروج ناگهانی مایع از واژن نشانه پارگی کیسه آب می باشد. یعنی اینکه مادر حس کند خیس شده است که این اتفاق ممکن است در خواب در دستشویی یا حین حرکت ممکن است اتفاق بیفتد، به طوری که تمام لباس های زیر و پاها خیس شود. گاهی ترشحات لزج و غلیظ با مایعی که به هنگام پارگی کیسه آب خارج می شود اشتباه گرفته می شود. اما این ترشحات طبیعی هستند. در صورتی که خانم به پارگی کیسه آب خود شک کرده باشد حتما باید به پزشک خود مراجعه کند. زیرا با انجام یک آزمایش بسیار ساده می توان به تشخیص پارگی کیسه آب پرداخت.

خانمی که دچار پارگی زودرس کیسه آب شده است بهتر است به هنگام انتقال به بیمارستان به حالت دراز کشیده یا نیمه نشسته باشد و حدالامکان به نزدیک ترین محل جهت بررسی مراجعه شود.

نشانه های پارگی کیسه آب در بارداری
نشانه های پارگی کیسه آب در بارداری

چگونه بفهمیم کیسه آب پاره شده

در اواخر بارداری به علت بزرگ شدن رحم و جنین چون به مثانه فشار وارد می شود و به دلیل افزایش فشار رحم ودر اواخر بارداری دهانه رحم  ترشحات زیادی تولید می کند. همین موضوع باعث می شود که لباس زیر خانم باردار خیس شود و به اشتباه تصور می کنند که کیسه آب جنین پاره شده است و نگران به سوی بیمارستان می روند.

  • ما به مادران توصیه می کنیم که به تولت بروند و بعد از دفع ادرار به صورت کامل از یک نوار بهداشتی استفاده کنند اگر بعد از 30 دقیقه از ادرار کردن بگذرد و نوار بهداشتی با ترشحات خیس شود این نشانه پاره بودن کیسه آب است.
  • یک روش دیگر برای اینکه متوجه پاره شدن کیسه آب شوید این است که یک نوار بهداشتی را استفاده کنید و مانند آسانسور عضلات لگنتان را منقبض کنید اگر خروج آب اتفاق افتاد نشانه پاره شدن کیسه آب است.در صورت بی رنگ بودن ترشحات نشانه خروج مایع آمنیوتیک می باشد اما اگر رنگ ترشحات زرد باشد نشانه دفع ادرار است که با توجه به بزرگ بودن رحم و فشار روی مثانه است و مشکلی از این بآبت وجود ندارد.
  • روش دقیق تر برای فهمیدن نشت مایع امنیوتیک تست نیترازین می باشد چون مایع امنیوتیک قلیایی می باشد در صورت انجام تست نیترازین بت قلیایی بودن مایع امنیوتیک مثبت می شود که این نشانه ی سوراخ شدن و پاره شدن کیسه آب می باشد.
  • روش دیگر برای فهمیدن دقیق پاره شدن کیسه آب این است که ترشحات را روی لام میکروسکوپ بریزیم و با دیدن سلول های مایع آمنیوتیک که به شکل سرخسی می باشد نشانه خروج مایع آمنیوتیک می باشد و در نتیجه کیسه آب به صورت قطعی پاره شده است.

بعد از پارگی کیسه آب چه اقدامی باید انجام ‌شود

از آنجایی که جنین می‌تواند از هفته 26 تا 28 هفتگی زنده بماند و قبل از آن معمولا بچه قادر به زنده ماندن نیست، اگر پارگی قبل از هفته 26 باشد، متاسفانه عوارض بیشتری سلامت مادر و جنین را تهدید می‌کند؛ چرا که نمی‌توان بچه‌را نگه داشت و مادر باید بستری شود و تحت‌نظر قرار بگیرد. در ماه‌های بالاتر، حدود 34 تا 36 هفتگی، ترجیح داده می‌شود که جنین در داخل رحم بماند. اگر پارگی کیسه آب واضح نباشد، مادر باید تحت‌نظر باشد و روزانه آزمایش‌های لازم انجام ‌شود و از نظر بروز تب هم کنترل ‌شود. همچنین ضربان قلب جنین و علایم حیات او چک می‌شود تا دچار مشکل خاصی نشود. معمولا آنتی‌بیوتیک هم با نظر پزشک برایش تجویز می‌شود. اگر پارگی کیسه‌آب واضح و زیاد باشد، نگه داشتن بچه صلاح نیست؛ چرا که ممکن است روی بند ناف فشار وارد شده و این موجب اختلال در جریان خون بچه شود.در این شرایط باید به بارداری خاتمه داد. در مواردی که پارگی اندک است، گاهی حتی دیده شده که استراحت مادر می‌تواند سبب تشکیل مجدد مایع آمنیوتیک شود.

اقدامات بعد از پارگی کیسه آب
اقدامات بعد از پارگی کیسه آب

آیا می‌توان مانع از پارگی کیسه آب شد

گاهی اوقات نمی‌توان جلوی برخی مشکلات را گرفت اما در مواردی که مشکلات دهانه رحمی وجود دارد، می‌توان با دوختن دهانه رحم و برخی اقدام‌های دیگر، مانع از پارگی زودرس کیسه‌آب شد.خوشبختانه اکثر پارگی‌های کیسه آب در اواخر بارداری اتفاق می‌افتد ولی در هر شرایطی ممکن است ایجاد شود. این مشکل در ماه‌های پایین بارداری کمتر اتفاق می‌افتد .

اگر کیسه آب خود به خود پاره نشود چه اتفاقی می‌افتد

با شروع زایمان، دهانه رحم باز و سر نوزاد وارد لگن می‌شود. اگر تا این زمان کیسه آب پاره نشود، پزشکان از روشی به نام آمنیوتومی یا (پارگی مصنوعی غشاء) استفاده می‌کنند. در این روش، با استفاده از یک قلاب پلاستیکی نازک یک سوراخ کوچک در کیسه آمنیوتیک برای نشت و خروج آب ایجاد می‌شود. این به شروع انقباضات زایمان کمک می‌کند و اگر انقباضات شروع شده باشند، آنها را تشدید می‌کند.

پارگی مصنوعی غشاء
پارگی مصنوعی غشاء

آمنیوتومی یا پاره کردن کیسه آب قبل از زایمان

اصطلاح آمنیوتومی به معنای پاره کردن غشا کیسه آمنیوتیک با روشی مصنوعی و در شروع فاز فعال دردهای زایمان است. در این روش پزشک وسیله ای بلند، نازک و استریل، شبیه به یک قلاب کوچک را از طریق واژن وارد دهانه رحم کرده و از آن برای پاره کردن غشاء آمنیوتیک استفاده می کند. آمنیوتومی روشی رایج و به منظور کمک به پیشرفت زایمان و تسریع فرایند آن است. با این کار سر جنین مستقیما به دهانه رحم فشار وارد کرده و باعث تسهیل اتساع آن می شود. پارگی کیسه آمنیوتیک منجر به آزادسازی اسید آراشیدونیک و سنتز پروستاگلاندین ها، دو ماده شیمیایی محرک در افزایش انقباضات منظم رحمی می شود. به همین علت انجام آمنیوتومی باعث شدت یافتن انقباضات رحمی و دردناک تر شدن آنها خواهد شد.

با این حال منتقدان و مخالفان استفاده از شیوه آمنیوتومی بر این باورند که کیسه آمنیوتیک و همچنین مایع آمنیون در محافظت از جنین در برابر انقباضات رحمی و تغییرات دهانه رحم نقش بسیار فعال و موثری داشته و به انعطاف پذیری و افزایش مقاومت ناحیه پرینه در هنگام زایمان کمک می کند. علاوه بر آن این دسته از منتقدان معتقدند که فشار ناشی از وزن کیسه آمنیوتیک بر روی دهانه رحم افزایش ترشح اکسی توسین که از جمله هورمون های بسیار ضروری و محرک انقباضات منظم رحمی در طول زایمان به شمار می رود را به دنبال خواهد داشت. و در آخر اینکه حاصل متاآنالیز انجام شده بر روی داده های نهایی 14 مطالعه مستقل که به صورت رندم انتخاب شده بودند نشان داد که آمنیوتومی یا پاره کردن مصنوعی کیسه آب در شروع فاز فعال درد زایمان با روش عدم دستکاری و به حال خود گذاشتن آن تاثیری بر کاهش طول مدت مرحله اول زایمان ندارد.

همچنین بخوانید: لیست وسایل ساک زایمان

اگر بعد از پاره شدن کیسه آب انقباضات شروع نشود چه اتفاقی می‌افتد؟

انقباضات از ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از پاره شدن کیسه آب شروع می‌شود. اگر انقباض‌ها پس از ۲۴ ساعت آغاز نشود، پزشک احتمالاً از شما درخواست می‌کند تا چند ساعت دیگر برای شروع انقباضات خود به خودی و بدون هیچگونه عوارضی صبر کنید. اگر زایمان حتی تا ۴۸ ساعت شروع نشود، از طریق مداخلات پزشکی زایمان انجام می‌شود.

انقباضات بعد از پاره شدن کیسه آب
انقباضات بعد از پاره شدن کیسه آب
( رای: 0 امتیاز: 0 )

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.