بارداریمجله بانوان

زایمان طبیعی

زایمان طبیعی و هر آنچه باید درباره آن بدانید

 همانطور که می دانید زایمان به دو صورت زایمان طبیعی و زایمان سزارین انجام می شود. باور بر این است که زایمان طبیعی همواره بهتر و کم خطرتر از زایمان سزارین است که غلط هم نیست. بارداری و در نهایت زایمان جزو دوران سخت اما بسیار شیرین برای تمامی خانواده ها است که از حساسیت بالایی نیز برخوردار است. در واقع اگر مادر دارای شرایط مساعدی باشد، بهتر است به روش طبیعی زایمان کند و تنها در شرایط اضطرار است که سزارین پیشنهاد می شود. در ادامه می خواهیم با روند یک زایمان طبیعی و روش هایی که موجب کاهش درد آن می شوند، صحبت کنیم.پس ما را تا انتها همراهی نمایید.

زایمان طبیعی
زایمان طبیعی

نشانه‌های آغاز زایمان طبیعی

هیچ‌کس قادر به پیش‌بینی دقیق زمان شروع فرایند زایمان نیست. تاریخی که پزشک به شما می‌دهد تقریبی است و گاهی ممکن است درد زایمان حتی حدود سه هفته پیش از این تاریخ یا دو هفته پس از آن شروع شود که مسئله‌ای طبیعی است. نشانه‌های زیر به شما خواهد گفت که زایمان شما نزدیک است:

  • پایین آمدن برآمدگی شکم و احساس سبک‌تر شدن: این اتفاق به دنبال پایین ‌آمدن سر جنین و آماده شدن بدن برای زایمان رخ می‌دهد. شکم شما ممکن است پایین‌تر از قبل به نظر برسد و تنفس راحت‌تری داشته باشید، زیرا وزن جنین دیگر به ریه‌های شما فشار نمی‌آورد. ضمناً ممکن است به خاطر فشار آوردن جنین روی مثانۀ شما، دچار تکرر ادرار شوید. این نشانه‌ها در اولین زایمان مادر ممکن است چند هفته و در زایمان‌های بعدی، چند روز یا چند ساعت پیش از شروع زایمان بروز کند.
  • خروج ترشحات صورتی رنگ آغشته به خون از رحم: خروج ترشح صورتی رنگ آمیخته به خون از دهانۀ رحم که همان مخاط مسدودکنندۀ رحم یا پلاگ موکوس است و تا این زمان دهانۀ رحم را بسته و از عفونت در امان نگاه داشته بود، ممکن است روزها قبل از درد زایمان یا همزمان با شروع آن مشاهده شود.
  • پارگی کیسۀ آب: پاره شدن کیسۀ آب، باعث ترشح یا جاری شدن مایع از واژن می‌شود. پارگی کیسۀ آب ممکن است ساعت‌ها پیش از شروع درد زایمان یا همزمان با آن اتفاق بیفتد. اغلب زنان طی ۲۴ ساعت پس از شروع درد زایمان، نوزاد خود را به دنیا می‌‏آورند. اگر زایمان طی این بازۀ زمانی به صورت طبیعی رخ ندهد، ممکن است پزشک با روش القای زایمان نوزاد را به دنیا آورد تا هم از بروز عفونت و هم از عوارض زایمان برای نوزاد پیشگیری کند.
  • انقباضات رحمی: با وجود اینکه انقباض ماهیچه‌های رحم به صورت متناوب و نامنظم با نزدیک شدن به زمان زایمان مسئله‌ای عادی است، معمولاً انقباضاتی که فاصلۀ کوتاهی از هم دارد و منظم هستند، نشانگر شروع شدن درد زایمان است.
  • اسهال: اسهال مکرر ممکن است نشانۀ نزدیک شدن به زمان زایمان باشد.
نشانه‌های آغاز زایمان طبیعی
نشانه‌های آغاز زایمان طبیعی

مراحل باز شدن دهانه رحم

باز شدن دهانه رحم، در مرحله اول زایمان رخ می‌دهد که به سه مرحله تقسیم می‌شود:

  • درد در فاز اولیه
    طی این فاز دهانه رحم ۳ الی ۴ سانتی‌متر باز می‌شود، انقباضات در فاز اولیه از ۵ تا ۳۰ دقیقه است. معمولا درد و انقباضات در این مرحله بسیار خفیف است و اغلب خانم‌ها می‌توانند این مرحله را در خانه بدون هیچ مشکلی سپری کنند. به‌طور کلی مرحله اول زایمان برای افرادی که بارداری اول خود را تجربه می‌کنند، حدود ۶ تا ۱۰ ساعت و اگر قبلا تجربه زایمان را داشته باشند، بین ۲ تا ۵ ساعت خواهد بود.
  • درد در فاز فعال زایمان
    در این فاز انقباضاتی شدیدتر و مکرر برای فرد ایجاد می‌شود که هر ۳ تا ۵ دقیقه یکبار انقباض و درد را احساس می‌کند. درد زایمان در اطراف شکم، کمر و ران ایجاد می‌شود. در این مرحله رحم از حدود ۴ سانت تا ۷ سانتی‌‌متر باز می‌شود. مادرانی که تجربه نخست بارداری خود را دارند ۳ تا ۶ ساعت این فاز را می‌گذرانند و در غیر این صورت بین ۱ تا ۳ ساعت طول می‌کشد.
  • درد هنگام تولد (در مرحله نهایی)
    این فاز که به‌عنوان مرحله نهایی شناخته می‌شود مادر بیش از مراحل دیگر احساس انقباض و درد خواهد داشت. به همین جهت حالت تهوع، فشار بر لگن، لرزش و خستگی را تجربه خواهد کرد. در این مرحله دهانه رحم باید تا ۱۰ سانتی‌متر باز شود تا نوزاد متولد شود. این مرحله معمولا از ۱۰ دقیقه تا ۲ ساعت طول می‌کشد که زمان آن برای هر فردی متفاوت خواهد بود.

مراحل زایمان طبیعی

روند زایمان طبیعی را می توان به 3 مرحله تقسیم نمود:

مرحله اول: زایمان اولیه و فاز فعال زایمان

در این مرحله، دردهای مادر به تدریج شروع می شود و تا زمانی ادامه پیدا می کند که دهانه رحم به صورت کامل باز گردد. مرحله اول معمولا طولانی ترین مرحله در زایمان به شما می آید. این مرحله خود دارای 3 فاز مجزا است:

  • دردهای آغازین

اولین دردهای مادر در این مرحله احساس می شود که به موجب نازک شدن دهانه رحم رخ می دهد. با توجه به اینکه دهانه رحم به آرامی باز می شود، می توان گفت دردی که در این مرحله بروز می کند، به مراتب نسبت به سایر مراحل قابل تحمل تر می باشد. در طی زمانی که این مرحله آغاز می شود، آرامش خود را حفظ کنید و بدانید که نیازی به مراجعه به بیمارستان ها و مراکز درمانی نیست. برای اینکه آرامش بیشتری داشته باشید، می توانید به واسطه انجام فعالیتی، خود را سرگرم نگه دارید. انرژی خود را از دست ندهید و با نوشیدن مقدار زیلادی آب و نیز وعده های غذایی کوچک، سعی کنید در طی زمان انقباض خود را حفظ نمایید. چنانچه این مرحله در طول شب برای شما رخ داد، بهتر است استراحت کرده و سعی کنید که بخوابید. اگر قادر به خوابیدن هم نبودید می توانید فعالیت هایی انجام دهید که به شما روحیه ببخشد.

لازم است بدانید که:

  1. این درد اولیه معمولا 8 الی 12 ساعتت به طول می انجامد.
  2. انقباض ها معمولا به صورت نامنظم و خفیف روی می دهند که به تدریج افزایش می یابند.
  3. انقاباضاتی که روی می دهد، می تواند منجر به بروز کمردرد، اسپاسم عضلات شکم، احساس سفتی و فشار در ناحیه لگن شود.
  4. رحم به اندازه 3 سانتی متر باز می شود.
  5. احتمال پاره شدن کیسه آب وجود دارد.
  • دردهای فعال
    هنگامی که دهانه رحم از 4 به 7 سانتی متر می رسد، دردهای فعال آغاز می شوند. باز شدن دهانه رحم به اندازه 6 سانتی متر موجب می شود که درد افزایش پیدا کند، انقباضات بیشتر شود و در نتیجه احساس گرما در خانم ها نیز افزایش یابد. در این فاز لازم است که به بیمارستان و مراکز درمانی برای زایمان مراجعه نمایید. چرا که انقباضات در این مرحله طولانی تر و قوی تر خواهند شد و فاصله آن ها به هم نیز کمتر می شود. بهتر است در این مرحله، وضعیت خود را تغییر دهید. اگر می توانید پیاده روی کرده و حمام کنید. آب زیادی بنوشید.
  • مرحله انتقالی
    بیشترین درد در این مرحله بروز می کند و دهانه رحم از 8 الی 10 سانتی متر باز می شود. مدت زمانی که مادر این درد را متحمل می شود بین 20 الی 90 دقیقه است که در طی آن، جنین به روده مادر فشار می آورد. می توان گفت در این مرحله مادر آماده زایمان است.

مرحله دوم: زایمان

مرحله دوم را می توان مرحله دانست که در آن جنین از رحم مادر خارج می شود. دهانه رحم کاملا باز است و پزشک از مادر می خواهد که به فشار آورد و به اصطلاح زور بزند تا نوزاد از رحم خارج شود. سر نوزاد با این کار پایین می آید و در دهانه رح قرار می گیرد. پزشک با استفاده از مکش، خون و مخاط رحم را از بینی نوزاد بیرون می کشد و در نهایت مابقی جسه او را نیز از بدن مادر خارج می کند.

در این مرحله باید بدانید که:

  • فشار زیادی در سمت راست روده خود احساس خواهید کرد.
  • احتمال ادرار و دفع مدفوع خفیف وجود دارد.
  • انقباضات رحمی به فاصله 45 الی 90 دقیقه روی می دهد و بین هر یک حدود 3 الی 5 دقیقه امکان استراحت وجود دارد.
  • به صورت پیش فرض در این مرحله، مادر میل به هل دادن و زور زدن دارد.
  • ممکن است احساس سوزش داشته باشید.

مرحله سوم: خروج جفت

مرحله آخر مربوط به خروج نوزادو جفت است. پس از به دنیا آمدن نوزاد، جفت از دیواره رحم جدا می شود و از راه واژن بیرون می آید. مدت زمانی که ممکن است طول بکشد تا جفت از بدن خارج شود، بین 5 الی 30 دقیقه متغیر است. پس از زایمان ممکن است احساس لرزش داشته باشید که طبیعی است و جای نگرانی ندارد. انقباضاتی که پس از زایمان بروز می کند نشان از آن دارد که جفت در حال جدا شدن از دیواره رحمی است. در نهایت لازم ایست که چند ساعت تحت مراقبت قرار بگیرید تا اطمینان حاصل شود که خونریزی بیش از اندازه ای ندارید و نیز رحم در حال منقبض شدن بیشتر است. آن دسته از مادرانی که برای بار اول، باردار شده و به صورت طبیعی زایمان می کنند، ممکن است 12 الی 16 ساعت طول بکشد تا روند زایمان آن ها کامل انجام شود. اما برای مادرانی که بار دومشان است این مدت زمان می تواند به 5 الی 6 ساعت، کاهش یابد. در حقیقت پزشک با توجه به میزان باز شدن دهانه رحم تخمین می زنند که چقدر طول می کشد تا زایمان به اتمام برسد.

مراحل زایمان طبیعی
مراحل زایمان طبیعی

سطح درد زایمان طبیعی

  • درد ابتدایی زایمان

مدت زمان این درد بین ۶ ساعت یا بیشتر است. در این مرحله، رحم شروع به باز شدن کرده و بین ۳ تا چهار سانتی‌متر گسترده شده و نازک می‌شود. به طور معمول، انقباضات خفیف تا متوسط بین ۳۰ تا ۶۰ ثانیه طول می‌کشد و هر پنج تا ۲۰ دقیقه رخ می‌دهد. این روند بیشتر و بیشتر شده و به‌صورت مکرر اتفاق می‌افتد.

  • درد فعال زایمان

طول تقریبی این درد بین ۲ تا ۸ ساعت است. انقباضات ادامه می‌یابد، قوی‌تر و با فواصل نزدیک‌تر به هم اتفاق می‌افتد. در این مرحله، دهانۀ رحم تا ۷ سانتی‌متر گسترش می‌یابد. در این زمان مادران درخواست داروهای مسکن دارند؛ هرچند ممکن است که قبل از آن این داروها را دریافت کرده‌اند.

  • درد زمان زایمان

مدت زمان این مرحله یک ساعت خواهد بود. درد در اینجا به قوی‌ترین حالت خود می‌رسد؛ زیرا دهانه رحم به ۱۰ سانتی‌متر خواهد رسید. علاوه‌بر انقباضات شدید و نزدیک، ممکن است مادر احساس درد در پشت، کشالۀ ران، و حتی تهوع را تجربه کند.

  • درد فشار زایمان

مدت زمان درد فشار زایمان از چند دقیقه تا ۳ ساعت به طول می‌انجامد. به دنبال درد شدید، مادر فشارهای شدیدی وارد می‌کند تا درد آرام شده و کودک به بیرون راهنمایی شود. درد ادامه دارد؛ اما بسیاری از مادران اعتقاد دارند که وارد کردن فشار، درد را تسکین می‌دهد. هنگامی که سر نوزاد مشخص شد، مادر ممکن است احساس سوزش یا گزش در اطراف واژن داشته باشد.

  • درد جفت

مدت زمان این درد تا ۳۰ دقیقه است. این مرحله نسبتاً آسان است؛ زیرا با انقباضات خفیف و تضعیف، جفت خارج می‌شود. این همان زمانی‌ست که مادر تنها به نوزاد خود توجه داشته و متوجه درد نخواهد شد.

سطح درد زایمان طبیعی
سطح درد زایمان طبیعی

مدیریت درد زایمان

حتی اگر مادر باردار داروهای اپیدورال یا سایر داروهای مسکن را برای تسکین درد انتخاب کند، استفاده از تکنیک‌های آرامش‌بخش می‌تواند توانایی او را برای مقابله با درد افزایش دهد. تنفس ریتمیک، تفکر مثبت، آرامش و دیگر استراتژی‌های آرام‌سازی که در کلاس‌های آموزشی بارداری آموزش داده می‌شود، می‌تواند سبب حفظ آرامش و شل شدن عضلات شود. بهتر است که مادر به جای درد، تمرکز خود را بر انقباض عضلات قرار دهد، تا بتواند زایمان راحت‌تری داشته باشد. یکی از بهترین ورزش‌ها در طول بارداری، یوگای بارداری‌ست؛ چراکه تمرین تنفس در مدیریت درد کمک کننده خواهد بود. سایر روش‌های مؤثر شامل ماساژ، پیاده روی، حمام یا دوش گرفتن و استفاده یخ یا گرما است.

عوامل مرتبط با درد زایمان طبیعی

درد در طول زایمان برای هر زن متفاوت است. درد زایمان طبیعی به طور گسترده‌ای از یک زن تا زن دیگر و حتی از حاملگی تا حاملگی دیگر متفاوت است. اینکه مادر چه میزان دردی را تجربه می‌کند، بستگی به عوامل مختلفی دارد، از جمله:

  • قدرت انقباضات؛ که در طول روند زایمان افزایش می‌یابد.
  • اندازه و موقعیت کودک در لگن مادر؛ سر نوزاد به سمت پایین است یا بالا.
  • سرعت زایمان مادر.

علاوه‌بر شدت انقباض عضلات در سراسر شکم و گاهی اوقات تمام ناحیۀ لگن، ممکن است فشار روی پشت، پروینوم (بین واژن و مقعد که در طول زایمان گسترش می‌یابد)، مثانه و روده احساس شود. زنان، درد زایمان مختلفی را تجربه می‌کنند. برای بعضی از آنها مشابه دردهای شدید قاعدگی است، برای دیگران، فشار شدید و عده ای دیگر، امواج بسیار قوی که مانند گرفتگی‌های اسهالی است را احساس می‌کنند. ترکیبی از ژنتیک و تجربیات زندگی، آستانۀ درد را تعیین می‌کند. توانایی مقاومت در برابر درد نیز نقش مهمی دارد. حمایت اجتماعی (یا فقدان آن)، ترس، اضطراب و حتی داستان‌های مثبت یا منفی زایمان که مادر قبلاً آن را شنیده، می‌تواند به درک از درد کمک کند.

احساس درد به دو روش زایمان طبیعی

برخی از مادران ترجیح می‌دهند که زایمان طبیعی بدون استفاده از هیچ بی‌دردی و مسکن داشته باشند. در این مواقع مادر در تمامی مراحل زایمان و تمامی مراحل باز شدن دهانه رحم از کم به زیاد احساس درد خواهد داشت. هرچه نوزاد به سمت پایین قرار بگیرد و در کانال تولد باشد، مادر درد بیشتری را احساس خواهد کرد. در واقع در مراحل اولیه درد و فشار پی‌درپی نیست و به‌ندرت ایجاد می‌شود، اما با پیشرفت زایمان احساس درد و انقباضات مداوم و بیشتری وجود خواهد داشت. چنانچه زایمان خود را با استفاده از داروی بی‌دردی یعنی اپیدورال انجام دهید، قطعا هیچ دردی احساس نخواهید کرد و هنگام شروع درد توسط پزشک کنترل خواهد شد. در این روش با وجود بی‌دردی که دارید به‌راحتی می‌توانید پوزیشن‌های لازم برای زایمان را بگیرید و هیچ بی‌حسی نخواهید داشت.

زایمان طبیعی بدون درد

در طی زایمان طبیعی از روش های مختلفی برای کاهش درد مادر استفاده می شود:

  • تجویز داروهای وریدی

در این روش که از داروهای مخدر و یا کتامین استفاده می شود، احتمال ورود آن ها به بدن جنین و تاثیرگذاری بر شیوه تنفس آن ها بسیار کم است. اما به هر حال اگر از این روش کاهش درد استفاده می شود، لازم است که بخش مراقبت های ویژه برای نوزاد در بیمارستان و مرکز مورد نظر موجود باشد.

  • بی حسی اپیدورال

این روش یکی از محبوب ترین روش های کاهش درد زایمان محسوب می شود. چنانچه قرار باید از این روش برای مادر استفاده شود، حضور متخصص بیهوشی در اتاق زایمان الزامی است. توسط متخصص بیهوشی یک لوله پلاستیکی در قسمت پایینی کمر مادر وارد می شود تا بتوان دارو را از این طریق به اطراف نخاع تزریق کرد. تزریق اپیدورال کاهش درد قابل چشمگیری را به دنبال دارند اما به طور 100 درصد درد ناشی از زایمان را برطرف نمی کنند. اپیدورال تزریقی می تواند ضربه های عصبی از قسمت کمر ستون فقرات را مسدود کند و از این طریق موجب کاهش درد در نیمه پایینی بدن شود.

دقت کنید که تزریق هنگامی صورت می گیرد که مادر در حال فعالیت باشد و این بدان معناست که حداقل باید 3 انقباض در هر 10 دقیقه داشته باشد.

  • استفاده از گاز انتونوکس

گاز انتونوکس، مخلوطی از گاز اکسیژن و نیتروس است و از طریق ماسک به بدن مادر وارد می شود. زمانی که انقباضات رحم در طول زایمان، همراه با درد احساس می شوند، بر روی صورت مادر یک ماسک مخصوص قرار داده می شود تا با تنفس عمبق، گاز آن را وارد ریه ها و سپس مغز خود کند. این گاز بر عوامل موثر در بروز درد تاثیر می گذارد و موجب کم شدن درد زایمان می شود.

زایمان طبیعی بدون درد
زایمان طبیعی بدون درد

مزایای زایمان طبیعی

زایمان طبیعی روندی طبیعی‌ست که سیستم بدنی مادر در این زایمان دستکاری نشده و نوزاد از کانال طبیعی خارج می‌شود، به همین دلیل برای مادر و نوزاد بهتر است. درد زایمان طبیعی تا چند ساعت قبل از زایمان و در حین زایمان به طول می‌انجامد و بعد از زایمان مادر خیلی زود به حالتِ قبل خود بر‌می‌گردد؛ اما در سزارین درد مادر تا بعد از زایمان همچنان ادامه دارد؛ همچنین خونریزی حین این زایمان خیلی کمتر از سزارین است. زایمان به روش طبیعی به جنین این امکان را می‌دهد که در روزهای پایانی بیشترین رشد سلول‌های مغزی، سیستم تنفسی و همچنین کبد را داشته و جنین رشد خود را به خوبی تکمیل کرده باشد.
در نوع طبیعی زایمان Bonding (هم آغوشی مادر و نوزاد) در همان لحظه امکان‌پذیر است و مادر باردار می‌تواند نوزاد خود را شیر دهد. فشاری که روی قفسه سینه نوزاد است به‌دلیل خروج مایع از ریه‌های او درتنفس نوزاد بسیار کمک می‌کند. اگر در زمان بارداری، مادر باردار به کلاس‌های دوران بارداری همچون ورزش، تغذیه و خودمراقبتی خود توجه کرده باشد، زایمان بیولوژیک یا طبیعی موفقی خواهد داشت.
در سزارین به دلیل برش بزرگی که بر روی شکم مادر داده می‌شود نیاز به مراقبت بیشتری دارد تا جای برش عفونت نکند. یکی از عوارض سزارین را می‌توان به چسبندگی داخل شکم یا جای برش اشاره کرد. همانطور که می‌دانید توصیه بسیاری از پزشکان به خانم‌های باردار انجام زایمان طبیعی‌ست؛ چراکه این روش مزایای زیادی برای مادر و نوزاد دارد که برای شما ذکر خواهیم کرد:

  • کودک طی آن باکتری‌های مفید را دریافت می‌کند.
  • مایعات وارد شده به ریه نوزاد در زایمان طبیعی کاملا خارج می‌شود.
  • به‌طور کلی از خطرات و عارضه‌های جراحی در امان می‌مانید.
  • شیردهی سریع‌تر و موفق‌تر نسبت به مادرانی که سزارین انجام می‌دهند، خواهید داشت.
  • در بارداری‌های بعدی عارضه‌های بسیار کمتری را تجربه خواهید کرد.
  • خطر ابتلا به چاقی و آسم را در کودک خود کاهش می‌دهید.
  • عارضه‌های زایمان به مراتب کمتر از کسانی که سزارین انجام می‌دهند، تجربه خواهید کرد.
  • هزینه کمتری برای این نوع از زایمان پرداخت می‌کنید.
مزایای زایمان طبیعی
مزایای زایمان طبیعی

چه بانوانی نمی توانند به صورت طبیعی زایمان کنند

به طور کلی زایمان طبیعی، اصلی ترین روشی است که به خانم های باردار توصیه می شود تا برای به دنیا آوردن فرزندشان انتخاب کنند اما گاهی به علت مشکلاتی که دارند و نیز فیزیولوژی بدنشان از سوی پزشک، زایمان سزارین برای آن ها مناسب تر دیده می شود. زنان با شرایط زیر نمی توانند کاندید مناسبی برای زایمان طبیعی باشند:

  • در صورتی که جنین، جایگاه مناسبی در رحم نداشته باشد و سر او به سمت پایین نباشد.
  • مادرانی که خود یا جنین شان وزن بالایی دارند.
  • خانم های مبتلا به اختلال هموروئید حاد، زیرا احتمال افزایش خونریزی در زایمان برای آن ها وجود دارد.
  • زمانی که پزشک تشخیص دهد، وضعیت نوزاد به نحوی نیست که در طول زایمان طبیعی اکسیژن لازم به او برسد.
  • بانوانی که در گذشته جراحی هایی مانند عمل دهانه رحم و سر کلاژ و یا سابقه سقط جنین به صورت مکرر داشته اند.
  • مبتلا به بیماری های خاصی مانند دیابت، عارضه های قلبی، بیماری های عفونتی و قابل انتقال مانند ایدز
  • خانم هایی که دو بار در گذشته زایمان سزارین داشته اند.
  • خانم هایی که چندقلو باردار هستند.

زایمان طبیعی بهتر است یا سزارین

به طور کلی آنچه کاملا واضح است، این است که در زایمان طبیعی، مادر و فرزند، در شرایط عادی کمتر در معرض خطر هستند و تا حد ممکن بهتر است از زایمان سزارین خودداری شود. اما همانطور که در قسمت قبل گفتیم، ممکن است مادر یا جنین وضعیتی را تجربه کنند که در آن امکان زایمان به صورت طبیعی برای آن ها فراهم نباشد. بنابراین اینکه بگوییم طبیعی بهتر است یا سزارین بنا به تشخیص پزشک و شرایط مادر متفاوت است و نمی توان به صورت مطلق، بیان کرد. در این راستا لازم است حتما با یک متخصص زنان و زایمان خوب و با تجربه در زمینه زایمان مشورت کنید و تمامی شرایط سلامت و سوابق بیماری خود را در اختیار ایشان بگذارید تا بتوانند بهترین تصمیم را برای شما اتخاذ نمایند.

مراقبت های بعد از زایمان طبیعی

  • بعد از مرخص شدن از بیمارستان، تقریبا دوره نقاهت و مراقبت یک هفته ای در منزل در نظر گرفته خواهد شد.
  • در طول زایمان، پری نئوم ناحیه ما بین واژن و رکتوم دچار کشیدگی و پارگی خواهد شد. جهت تسکین درد می توان از کمپرس یخ در ناحیه مورد نظر استفاده کرد. بهتر است مادر به جای نشستن بر روی سطوح سفت، بالشتی را زیر خود قرار دهد.
  • بعد از زایمان، ترشح از واژن کاملا طبیعی است و راه خارج شدن هر گونه بافت اضافی و خون از داخل رحم می باشد. ممکن است روزهای اول بعد از زایمان، رنگ ترشح خونی باشد و به مرور صورتی رنگ و بی رنگ شود.
  • احساس انقباض در رحم تا چند روز بعد از زایمان کاملا طبیعی است. ممکن است درد هنگام شیر دادن به کودک بیشتر احساس شود. چرا که آزاد شدن مواد شیمیایی از بدن باعث تنگ شدن رحم می شود.
  • یبوست، یکی از عوارض شایع زایمان است. جهت پیشگیری از بروز یبوست توصیه می شود مادر تا می تواند آب و غذاهای نرم حاوی فیبر مصرف کند. البته در برخی موارد، احتمال بروز اسهال نیز وجود دارد. پارگی و کشیدگی عضلات و بافت رکتوم می تواند منجر به تولید گاز شود.
  • سه تا چهار روز بعد از زایمان، احتمال متورم شدن سینه ها وجود دارد. چرا که ماده ای به نام کلستروم در سینه ها در حال تولید می باشد، ماده ای مغذی که به تقویت سیستم ایمنی نوزاد کمک می کند.
مراقبت های بعد از زایمان طبیعی
مراقبت های بعد از زایمان طبیعی

استحمام بعد از زایمان طبیعی

محل بخیه‌های عمل باید همیشه تمیز و خشک باشد پس به طور روزانه به حمام بروید. شما حتی میتوانید در فصل‌هایی مانند تابستان روزی دو یا سه بار دوش بگیرید، زیرا آب گرم باعث می‌شود درد‌های حاصل از بخیه‌ها و درد پهلو و بواسیر کاهش پیدا کند. برای شست و شوی زخم‌ها تا بیست روز از لیف استفاده نکرده و شامپوی بچه و کف صابون را به آرامی به قسمت‌های مورد نظر بمالید. بعد از حمام با حرارت ملایم سشوار محل بخیه را خشک کنید و اگر از محل برش ترشحات صورتی رنگی خارج شد طبیعی است و مادران نباید نگران این امرطبیعی باشند.

استحمام بعد از زایمان طبیعی
استحمام بعد از زایمان طبیعی

وضعیت شما پس از زایمان

بدن شما پیش از زایمان تغییرات زیادی کرده بود و پس از زایمان نیز تغییراتی را تجربه خواهید کرد. برخی از این تغییرات جسمی پس از زایمان می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • دردناکی پستان‏‌ها: با شروع تولید شیر، پستان‌ها ممکن است به مدت چند روز متورم، سفت و دردناک باشند یا در قسمت نوک پستان‏‌ها نیز احساس درد کنید.
  • هموروئید یا بواسیر: هموروئید یا واریسی شدن و تورم وریدهای ناحیۀ مقعد پس از دوران بارداری و زایمان عارضه‌ای شایع است.
  • یبوست: گاهی مدفوع کردن تا چند روز پس از زایمان ممکن است دشوار باشد که دلیل این مسئله می‌تواند هموروئید، اپیزیوتومی یا درد ماهیچه‌های ناحیۀ مقعد باشد.
  • گُر گرفتن و عرق سرد: سازگار شدن بدن با تغییر سطح هورمون‌ها و جریان خون ممکن است باعث شود که لحظه‌ای از گرما عرق کنید و لحظۀ بعدی از سرما زیر پتو بروید.
  • بی‌اختیاری ادرار و مدفوع: کشیده شدن ماهیچه‌ها در زمان زایمان، به خصوص اگر زایمانی طولانی داشته‌اید، ممکن است باعث خروج چند قطره ادرار یا دفع مقداری مدفوع هنگام خندیدن یا عطسه کردن شود.
  • درد پس از زایمان: انقباضات رحم تا چند روز بعد از زایمان برای برگشتن آن به اندازۀ قبلی ادامه دارد. این انقباضات معمولاً هنگام شیر خوردن نوزاد بیشتر می‌شود.
  • ترشحات رحم یا نفاس: بلافاصله پس از زایمان، ترشحات خونی و خونریزی طبیعی خواهید داشت که از خونریزی عادی عادت ماهانه شدیدتر است. با گذشت زمان، این ترشحات به رنگ سفید یا زرد متمایل و در حدود دو ماه کاملاً قطع می‌شود.
  • درد در ناحیۀ محل پارگی یا اپیزیوتومی؛ Episiotomy: اپیزیوتومی ایجاد یک برش در ناحیۀ بین واژن و مقعد توسط پزشک برای کمک به خارج کردن نوزاد یا پیشگیری از پارگی این ناحیه در زمان زایمان است. در صورت انجام اپیزیوتومی یا پارگی ناحیۀ بین واژن و مقعد هنگام زایمان، بخیه‌های این ناحیه ممکن است باعث ایجاد مشکل در راه رفتن و نشستن شود. در زمان بهبود نیز ممکن است هنگام سرفه یا عطسه کردن احساس درد داشته باشید.

از لحاظ روانی نیز ممکن است روزها یا هفته‌های پس از زایمان، زودرنج یا بدخلق باشید یا به راحتی به گریه بیفتید. نشانه‌های بالا در بیشتر زنان پس از زایمان بروز می‌کنند و ممکن است با تغییرات فیزیکی که شامل تغییر سطح هورمون‌ها و خستگی است و سازگار شدن از لحاظ عاطفی با مسئولیت‏‌های مراقبت از نوزاد تازه از راه رسیده مرتبط باشد. در صورت ادامه پیدا کردن این مشکلات به پزشک خود اطلاع دهید، زیرا ممکن است به افسردگی پس از زایمان دچار شده باشید که مسئله‌ای جدی است و در ایران، حدود ۱۵ درصد از زنان پس از زایمان به آن دچار می‌شوند.

وضعیت مادران پس از زایمان
وضعیت مادران پس از زایمان

همچنین بخوانید: زایمان زودرس

عوارض احتمالی

انجام زایمان به هر روشی که باشد ممکن است عوارض کوتاه مدت و بلند مدتی به همراه داشته باشد؛ اما در زایمان طبیعی این عوارض خیلی زودتر از زایمان سزارین برطرف می‌گردد. عوارض کوتاه مدت برای مثال درد شدید، انقباض‌های رحم و فشار‌خون بالا است. افتادگی رحم و مثانه یا حتی تشدید هموروئید از عوارض آن نیست؛ بلکه این بیماری‌ها مربوط به دوران بارداری در اثر بارداری‌های پی‌درپی یا ورزش نکردن است. البته افرادی که هموروئید داشته باشند به دلیل فشار زیاد و خونریزی زایمان بیولوژیک به آنها توصیه نمی‌شود.

عوارض زایمان طبیعی

  • پارگی پرینیال Perineal

پرینیوم یا میاندوراه perineum بافت نرمی است که بین واژن و مقعد قرار دارد. این بافت نرم کشیده می‌شود تا فضا را برای تولد نوزاد فراهم کند، اما پارگی کوچک و حتی شدید ممکن است اتفاق بیفتد. پارگی اتفاقی است که بسیاری از خانم‌های باردار انتظار آن را دارند و از آن می‌ترسند. با اقدامات زیر می‌توانید خطر بروز پارگی پرینیال را کاهش دهید:

  1. از اپیزیوتومی episiotomy غیر ضروری اجتناب کنید. اپیزیوتومی episiotomy یک برش جراحی در ناحیه پرینه یا میاندوراه (ناحیه عضلانی بین واژن و مقعد) است و قبل از انجام برش بیحسی موضعی داده می‌شود.
  2. به حالت ایستاده یا عمودی زایمان انجام شود. به این ترتیب فشار به عضلات کف لگن و پرنیوم کاهش پیدا می‌کند.
  3. تصمیمات اگاهانه در مورد استفاده از دارو‌های ضد درد بگیرید. اگر در هنگام زور زدن چیزی احساس نمی‌کنید، خطر پارگی افزایش پیدا می‌کند، چرا که قادر نیستید سیگنال‌های بدن خود را درک کنید و محافظت کافی به پرینیوم ارائه نمی‌شود.
  4. در هنگام زور زدن از پرینیال خود محافظت کنید.
  5. استفاده از کمپرس گرم بر روی پرینیوم می‌تواند گردش خون را به این قسمت افزایش داده و انعطاف پذیری پوست را در این قسمت بهبود بخشد.
  6. از زور زدن‌ها و فشار‌های اضافه اجتناب کنید و به بدن خود گوش دهید – در زمان نیاز زور بزنید.
  7. از روش‌های غیر ضروری مانند فورسپس forceps یا ساکشن اجتناب کنید. فورسپس forceps: دستگاهی است که به وسیله آن نوزاد را از رحم مادر بیرون می‌کشند.

نکات بیان شده به کاهش شدت پارگی یا اجتناب از پارگی کمک می‌کند.

  • آسیب دیدن عضله کف لگن بعد از زایمان طبیعی

در برخی موارد در هنگام تولد نوزاد عضلات کف لگن دچار آسیب دیدگی می‌شوند. برای خانم‌هایی که دچار آسیب عضله کف لگن می‌شوند، نتیجه آن ممکن است موقت باشد یا درد مزمن کف لگن بروز کند. فیزیوتراپی و دارو به رفع این مشکل کمک می‌کند، اما در مورد بعضی خانم‌ها این عارضه بعد از زایمان تشخیص داده نشده باقی می‌ماند و تصور می‌شود این درد طبیعی است. در مورد برخی خانم‌ها هم عضلات کف لگن در زمان زایمان دچار آسیب جسمی می‌شود. برخی دیگر نیز وزن ناشی از بارداری به عضلات کف لگن فشار وارد می‌کند؛ بنابراین حتی در صورت سزارین هم ممکن است دچار مشکلات مربوط به عضلات کف لگن (و رابطه جنسی دردناک) شوید. اگر آسیب دیدگی به عضله کف لگن رخ دهد، حتما درمان‌های لازم را انجام دهید. بهبود این شرایط کمی طول خواهد کشید.

گاهی در نتیجه آسیب دیدگی عضله کف لگن فرد ممکن است دچار پرولاپس احشاء لگن Pelvic Organ Prolapse شود. این شرایط زمانی رخ می‌دهد که مثانه، رحم یا روده بزرگ به داخل واژن نفوذ کرده یا در بیرون واژن برآمده می‌شود. البته زایمان طبیعی تنها عاملی نیست که باعث بروز پرولاپس احشا لگن می‌شود، افزایش وزن دوران بارداری نیز به بروز این مشکل منجر خواهد شد. سیگار کشیدن و چاقی نیز عوامل دیگری هستند که باعث بروز این مشکل می‌شوند. با این حال فشار مداوم، روش‌های کمک زایمان (مانند استفاده از فورسپس) و آسیب دیدگی عضله کف لگن عواملی هستند که احتمال بروز پرولاپس احشا لگن را افزایش می‌دهند. سیستوسل cystocele یا پرولاپس مثانه زمانی رخ می‌دهد که مثانه وارد واژن می‌شود و رکتوسل rectocele زمانی رخ می‌دهد که انتهای روده به داخل واژن کشیده می‌شود. این مشکل درجه‌های مختلفی دارد و به جز مواردی که خیلی شدید هستند، در بقیه موارد استراحت و فیزیوتراپی به بهبود و درمان کمک خواهد کرد. این مشکل شرایط دیگری است که معمولا تشخیص داده نمی‌شود، گاهی به دلیل شرم بیمار و گاهی به دلیل تجربه کم پزشک.

  • درد مداوم پرینیال یا واژن

این درد می‌تواند ناشی از آسیب عضله کف لگن یا پارگی پرینیال باشد، اما گاهی نیز این درد با هیچ مشکل قابل مشاهده دیگری همراه نیست. این درد ممکن است ناشی از آسیب دیدن برخی عصب ها، التهاب واژن یا زخم در این ناحیه باشد. اگر دچار درد مداوم هستید، لازم است حتما به پزشک مراجعه کنید، به ویژه اگر این درد بیشتر از چند هفته یا تا دو ماه بعد از زایمان طول کشید. اینکه اولین رابطه جنسی بعد از زایمان کمی ناراحت کننده باشد طبیعی است، اما درد مزمن در زمان برقراری رابطه جنسی طبیعی نیست و باید درمان شود. با این حال بررسی‌ها نشان داده اند خانم‌هایی که سزارین کرده اند دو برابر بیشتر از خانم‌هایی که زایمان طبیعی داشته اند در رابطه جنسی خود بعد از تولد نوزاد دچار درد می‌شوند.

  • پرولاپس بند ناف Umbilical Cord Prolapse

پرولاپس بند ناف یک عارضه بسیار نادر است و زمانی رخ می‌دهد که بند ناف قبل از نوزاد بیرون می‌آید. بند ناف ممکن است فشرده شود و این مسئله جان نوزاد را به خطر می‌اندازد. در این شرایط بلافاصله سزارین اورژانسی انجام می‌شود، مگر اینکه تولد نوزاد اجتناب ناپذیر باشد. شرایطی مانند پاره شدن کیسه آب مادر یا وضعیت بد نوزاد در داخل رحم یا پاره شدن غشا داخلی رحم عواملی هستند که احتمال بروز پرولاپس بند ناف را افزایش می‌دهند. به طور کل بدن و نوزاد برای زایمان طبیعی طراحی شده اند. حتی با وجود خطرات و عوارض زایمان طبیعی، باز هم این روش ایمن‌ترین گزینه برای مادر و نوزاد محسوب می‌شود. سازمان جهانی بهداشت بیان می‌کند در ۱۰ تا ۱۵ درصد موارد زایمان‌ها با سزارین انجام می‌شود که این آمار نشان می‌دهد زایمان طبیعی بین ۸۵ تا ۹۰ درصد بی خطر است. به علاوه لازم است به یاد داشته باشید که وجود خطر لزوما به معنای رخ دادن آن نیست و به نوعی احتمال دادن وقوع آنهاست.

عوارض زایمان طبیعی
عوارض زایمان طبیعی

علائم درد شکم پس از زایمان چیست

هنگامی که از درد شکم پس از زایمان رنج می برید، باید علائم رایج زیر را تجربه کنید:

  • گرفتگی شکمی شما اتفاق می افتد. .
  • رحم شما دردناک است.
  • کل بدن درد می کند. .
  • خونریزی از واژن وجود دارد.
  • سینه های شما حساس تر و همچنین بزرگتر می شود.
  • ریزش مو دارید.
  • لگن شما دردناک است.

چه وقتی درد شکم تبدیل به یک مشکل می شود

در روزهای اول پس از زایمان می تواند درد لفظی باشد، اما طبیعی است. برای اطمینان از این که هیچ مشکل شکمی برای شما اتفاق نیفتاده است، بهتر است با پزشک خود در مورد عفونت صحبت کنید. در صورت درد شکمی بسیار شدید و از بین نرفتنش یا دردی که فقط در اطراف رحم نیست، بلکه در مناطق دیگر هم می باشد، باید با پزشک خود تماس بگیرید ؛ علاوه بر این، اگر در مدفوع خود خون دیده اید یا خونریزی سنگین طولانی داشته یا تب را داشتید، با پزشک خود مشورت کنید. درد شکمی پس از زایمان، مشکل اکثر زنان است با این حال، درد بعد از زایمان قابل تحمل است. شما نمیتوانید از این مشکل اجتناب کنید و تنها چیزی که اکنون باید انجام دهید این است که بدانید چگونه درد را آرام کنید. شما باید ابتدا داروهای خانگی که لیستی از آنها را در این بخش  آورده ایم را برای درد شکم پس از زایمان اعمال کنید به همین دلیل است که شما از طریق مقاله ما با درمان های خانگی برای درد شکم پس از زایمان (پس از زایمان) آشنا خواهید شد. مطمئن باشید که شما می توانید برخی از روش های موثر استفاده از مواد طبیعی برای مبارزه با درد خود را پیدا می کنید.

علائم خطر بعد از زایمان

در برخی مواقع بعد از زایمان ممکن است خطراتی مادر را تهدید کند که علائم آن را در اینجا به شما یاد آور می‌شویم. در صورت بروز این علائم حتما به پزشک خود مراجعه نموده و مسئله را با وی در میان بگذارید. البته این خطرات شدت چندانی ندارد و با مراجعه به پزشک برطرف خواهد شد و جای هیچ نگرانی نیست.

  • تب و لرز
  • خونریزی قبل از قاعدگی
  • احساس درد و تورم در ناحیه‌ی بخیه‌ها
  • قرمز و متورم شدن نوک پستان
  • درد در ساق پا
  • احساس درد در زیر دل
  • ترشح از مهبل
  • سرگیجه
  • رنگ پریدگی
علائم خطر بعد از زایمان
علائم خطر بعد از زایمان

احتمال پارگی دهانه واژن

با وجود آنکه بافت دهانه واژن نرم و انعطاف‌پذیر است، اما اگر زایمان به‌سرعت و با نیروی بیش از حد رخ دهد، قطعا دچار پارگی می‌شود. اگر پارگی رخ دهد، اغلب خفیف است و مشکلی ایجاد نمی‌کند، پس از زایمان می‌توان آسیب ایجاد شده را ترمیم کرد. از آنجا که واژن و دهان رحم منبع غنی خون است، جراحت ایجاد شده در این قسمت به‌سرعت بهبود می‌یابد و جای زخمی در اغلب مواقع باقی نمی‌ماند، در نهایت منجر به مشکلات طولانی‌مدت نخواهد شد.

پارگی دهانه واژن بعد از زایمان
پارگی دهانه واژن بعد از زایمان
( رای: 0 امتیاز: 0 )

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.