بارداریمجله بانوان

تغییر شکل سر نوزاد هنگام زایمان طبیعی

آنچه باید در مورد تغییر شکل سر نوزاد هنگام زایمان طبیعی بدانید

تغییر شکل سر نوزاد هنگام زایمان طبیعی امکان دارد پیش آید. جمجمه ی انسان از چندین استخوان پهن ساخته شده است که برخی از آنها مانند استخوان آهیانه (پاریتال) و استخوان گیجگاهی (تمپورال) جفت بوده و برخی دیگر مانند استخوان پیشانی (فرونتال) و استخوان پس سری (اکسیپیتال) فرد هستند. این استخوان ها به گونه ای قرار گرفتند که خطوط بین آنها همانند پازل بر هم منطبق شده و سر انسان را تشکیل می دهند. این خطوط که درزها و یا سوچورهای بین استخوانی نیز نامیده می شوند، در هنگام تولد بسیار نرم و لغزنده هستند. به گونه ای که در این زمان استخوان های سر در اثر فشار های وارده به راحتی می توانند بر روی هم بلغزند و تغییر شکل دهند. با افزایش سن این درزها استخوانی شده و کاملاً سخت می شوند، طوری که پس از آن دیگر استخوان ها قادر به حرکت کردن بر روی هم نخواهند بود. در واقع این خاصیت استخوان های سر نوزاد، یک امر حیاتی در هنگام زایمان و عبور جنین از کانال زایمانی خواهد بود. در پایان دوره بارداری، بزرگترین قطر در اندام جنین، دور سر او است، یعنی سخت ترین بخشی که باید از کانال زایمان عبور کند!!

تغییر شکل سر نوزاد هنگام زایمان طبیعی
تغییر شکل سر نوزاد هنگام زایمان طبیعی

چه چیزی باعث تغییر شکل سر نوزاد می شود؟

گاهی اوقات سر نوزاد بدلیل فشار در هنگام زایمان، دچار ناهماهنگی می‌شود. در موارد دیگر شکل سر، بعد از تولد به دلیل فشار پشت سر (وقتی کودک به پشت خوابیده است) تغییر می‌کند. در بالای سر کودک جایی که استخوان های جمجه هنوز رشد نکرده است، دو قسمت نرم وجود دارد که باید به آن دقت نمود. این مکان فونتانل یا ملاج نامیده می شود که اجازه می دهد سر بزرگ نوزاد در هنگام تولد (از رحم مادر) به راحتی عبور کند. ملاج نوزاد در دوران شیردهی نوزاد به سرعت رشد می کند. از آنجایی که جمجمه نوزاد، نرم و انعطاف پذیر است، موقعیت سر و قرارگیری آن به پشت (در هنگام خوابیدن نوزاد به پشت) در دراز مدت می تواند در فرم گیری شکل سر موثر باشد که به این مساله پلازیوسفالی یا سرصافی یا نشانگان سر صاف می گویند.

چه زمانی شکل سر کودک عادی و چه زمانی غیر عادی است

پزشک در ابتدای تولد و هر دو تا چهار ماه ابتدای تولد، باید سر بچه را از لحاظ نقاط نرم سر و فرم سر بررسی کند. فرم سر زمانی که نوزاد را از بالای سر نگاه می کنید، بیشتر قابل توجه است. وقتی از بالا سر کودک را نگاه می کنید پشت سر ممکن است صاف تر از بخش دیگر سر باشد.

آیا شکل ناهموار سر کودک جای نگرانی دارد

شکل سر نوزاد به احتمال زیاد به خودی خود خوب می شود ولی به طور کلی فرم سر کودک یک مساله ظاهری است و با خوابیدن کودک به پشت و فشار به پشت سر، آسیب های مغزی برای کودک ایجاد نمی شود و یا تاثیری بر روی رشد و تکامل نوزاد، نخواهد داشت.
در نظر داشته باشید اگر مدت زمان زیادی را صرف نگرانی در مورد فرم سر کودکتان کنید ممکن است بسیاری از لذت‌های وقت گذرانی با فرزندتان را از دست بدهید. شما می توانید تنها در چند ماه ابتدای تولد، با توجه بیشتر روی گردن و سر بچه فشار بر روی جمجمه نوزاد را تنظیم کرده تا فرم بهتری به سر کودک خود بدهید.

شکل سر ناهموار چگونه درمان می شود

شکل سر نوزاد معمولآً به خودی خود فرم می گیرد. اما توجه به موقعیت نوزاد هنگام خوابیدن می تواند ناهمواری سر نوزاد را کم و یا به حداقل ممکن برساند. مثلا توسط روش های زیر:
  • تغییر جهت نوزاد
نوزاد را همچنان به پشت بخوابانید اما جهت سر و صورت نوزاد را تغییر دهید. شما می توانید با هر بار شیر دادن نوزاد، بازوهای کودک را به یک سمت بخوابانید و اگر دوباره کودک در زمان خواب، به موقعیت قبلی خود برگشت، در زمانی دیگر موقعیت او را تغییر دهید.
  • کودک خود را در آغوش بگیرید
    در آغوش گرفتن نوزاد زمانی که بیدار است باعث کاهش فشار به سر می شود.
  • گاهی اوقات کودکتان را به سمت شکم بخوابانید
    با داشتن توجه زیاد به نوزاد، کودکتان را روی شکم قرار دهید ولی دقت داشته باشید سطحی که کودک روی آن قرار می گیرد صاف و محکم باشد.
  • خلاق باشید
    کودک را طوری بخوابانید که مجبور باشد خودش جهتش را بخاطر شما یا صدای در اتاق، تغییر دهد. هیچ گاه سر کودک خود را روی بالش نرم یا ملحفه های نرم قرار ندهید.
شکل سر ناهموار بعد از زایمان طبیعی
شکل سر ناهموار بعد از زایمان طبیعی

کلاه و شکل سر نوزاد

اگر تا 4 ماهگی  هنوز سر کودکتان بدفرم بود و درمان نشد ممکن است پزشک برای کودک کلاه طبی مخصوص شکل گیری سر تجویز کند. این کلاه ها با حفظ تماس با سر کودک، رشد سر را در تمامی جهات کنترل و تنظیم می کند.
این کلاه های طبی تا سن 4-6 ماهگی زمانی که جمجمه نرم است و مغز به سرعت در حال رشد است، موثر هستند. برای تاثیرگذاری این کلاه ها باید 23 ساعت در روز استفاده شوند. کلاه ها به طور منظم همزمان با رشد سر کودک، رشد می یابد. درمان با کلاه طبی بعد از 1 سالگی موثر نخواهد بود. تحقیقات اخیر نشان می دهد که درمان با کلاه طبی در بسیاری از موارد موثر است.

کلاه طبی سر نوزاد

گاهی اوقات یک مشکل ماهیچه ای مانند کجی گردن باعث می شود که کودک سرش را به یک سمت نگه دارد. در این حالت فیزیوتراپی برای کمک به عضلات آسیب دیده و تغییر موقعیت سر کودک بسیار اهمیت دارد.

سندرم تخت بودن فرم سر نوزاد چطور درمان می شود

  • رعایت حالت مناسب سر هنگام خواب

شکل سر کودک احتمالا خودبه خود تغییر می کند اما تغییردادن موقعیت سرکودک ناهمواری سر راکاهش میدهد . مثلا وقتی کودک درگهواره خوابیده است هرچند ساعت یکبار سرش را بطرف دیگر بچرخانید ،یا یک روز کودک را به یک طرف وروز دیگر به طرف دیگر بخوابانید درواقع نباید کودک طولانی مدت دریک جهت باشد ، وقتی می خواهید کودک راشیر دهید هم این اصل را رعایت کنید ، دقت کنید که اگر کودک خوابید و سرش را تغییر داد دوباره آن را تنظیم کنید.

  • در آغوش گرفتن نتیجه مثبت دارد

درآغوش گرفتن کودک زمانی که بیدار است فشار ناشی از خوابیدن در گهواره ، تخت راکاهش میدهد .

  • روی شکم خواباندن نوزاد راه دیگری است

گاهی اوقات کودک را روی شکم بخوابانید تا بازی کند ، البته قبل از آن از نرم بودن سطح مطمئن شوید. خلاقیت خود رابکارگیرید وجای کودک راتغییر دهید بگذارید کودک باتمام نقاط منزل آشناشود، هرگز زیر سرکودک بالشت نگذارید .

  • کلاه قالب سر نوزاد پیشنهاد می شود

اگر مشکل فرم سر نوزاد تا4 ماهگی درمان نشود پزشک برای آنها کلاه مخصوصی تجویز می کند و همه جای سر بجز قسمت پهن را می پوشاند . کلاه قالب گیری درسن 4تا 6 ماه موثرتر است زیرا دراین سن جمجمه نرم وقابل انعطاف است درطول درمان این کلاه 23 ساعت در روز باید سر کودک باشد که ممکن است چند ماه طول بکشد .این کلاه طبق دستور پزشک باید سر شود تا شکل سر تغییر کند ؛ توجه داشته باشید که درمان با کلاه بعد از یک سال موثرنیست چون سرسفت می شود. تحقیقات نشان دادن تغییر دادن وضعیت کودک هم به اندازه کلاه موثر است .

درمان تغییر شکل سر نوزاد هنگام زایمان طبیعی
درمان تغییر شکل سر نوزاد هنگام زایمان طبیعی

دلایل دیگر مشکل در فرم سر نوزاد

گاهی اوقات مشکلات اساسی عضلانی مثل کجی گردن مادر زادی باعث می شود سر کودک به یک طرف بچرخد درچنین مواردی ورزش درمانی به کشش ماهیچه ها کمک می کند. درموارد نادری دو یابیشتر استخوان ها در سر نوزاد نا بهنگام تر کیب می شود، این سختی به برخی دیگر از بخش های سر فشار وارد می کنند به این شرایط craniosynostosisگفته می شود که در نوزادی درمان می شود، به این ترتیب که استخوان باعمل جراحی جدا می شود.

اندازه گیری قطر دور سر جنین (BPD)

دور سر جنین از طریق اندازه گیری فاصله بین دو استخوان پاریتال اندازه گیری می شود (عدد BPD که در سونوگرافی ها ذکر می شود) و سپس برای بررسی امکان پذیر بودن انجام زایمان طبیعی آن را با اندازه لگن مادر تطبیق می دهند. پس از انجام تمام این مراحل، حتی درصورت تأیید شدنِ عملی بودنِ زایمان طبیعی، عبور کردن این سر بزرگ از مجرای واژن کار ساده ای نخواهد بود. در این مرحله است که این ویژگی سر جنین به کمک مادر و جنین می آید. با پیشرفت زایمان به مرور سر جنین درون کانال زایمانی قرار می گیرد به طوری که چانه او بر روی سینه اش خم شده و بزرگترین قطر سر که همان فاصله بین دو استخوان پاریتال (BPD) است درون بزرگترین قطر لگن مادر قرار می گیرد.

مولدینگ سر جنین در زایمان طبیعی

فشار موجود در کانال زایمانی سبب می شود که استخوان های سر جنین بر روی هم بلغزند که مولدینگ سر جنین نامیده می شود. به این ترتیب با روی هم قرار گرفتن این استخوان ها، قطر سر کمتر شده و عبور آن از مجرای واژن راحت تر خواهد بود. به این ترتیب شکل سر جنینی که تازه متولد شده است کمی کشیده تر از حالت عادی خواهد بود که گاهاً سبب نگرانی والدین و اطرافیان می شود. اما نگران نباشید، با گذشت چند روز این وضعیت به صورت خود به خود برطرف خواهد شد و شکل سر نوزاد شما به زودی به حالت نرمال تبدیل می شود.

هرقدر که زایمان سخت تر انجام شده باشد و سر جنین مدت زمان بیشتری درون کانال زایمانی مانده باشد، مولدینگ شدید تر خواهد بود.

مولدینگ سر جنین در زایمان طبیعی
مولدینگ سر جنین در زایمان طبیعی

همچنین بخوانید: فرق زایمان فیزیولوژیک با زایمان طبیعی

آسیب های احتمالی جمجمه نوزاد حین زایمان طبیعی

  • کاپوت سوکسیدانئوم

وقتی که سر نوزادی که دچار مولدینگ شده است را لمس می کنید، ممکن است که مناطق نرم و پر از مایعی را در زیر انگشتان خود حس کنید که اصطلاحاً به آنها کاپوت سوکسیدانئوم می گویند. این نواحی وَرَم مانند در اثر تجمع مایع ایجاد شده اند که نیازی به درمان ندارند و با گذشت زمان با جذب مایع تجمع یافته توسط عروق از بین خواهند رفت. موارد زیر سبب افزایش احتمال بروز کاپوت سوکسیدانئوم در نوزادان می شوند:

  • طولانی شدن زمان زایمان و یا زایمان سخت
  • پاره شدن زود هنگام کیسه آب (اگر کیسه آب تا مراحل پایانی زایمان همچنان وجود داشته باشد مانع از ورود فشار مستقیمِ انقباضات زایمانی بر سر جنین می شود، اما در صورت پاره شدن آن، با هر بار انقباض، سر جنین مستقیماً تحت فشار قرار گرفته در نتیجه احتمال تجمع مایع و بروز کاپوت افزایش می یابد.)
  • کمبودن مایع آمنیوتیک
  • اولین زایمان مادر (در اولین زایمان، تنِ عضلانیِ عضلات لگن و واژن بسیار زیاد بوده و فشار بیشتری به سر جنین وارد می کنند. با هر بار زایمان این تنِ عضلانی کمتر شده، در نتیجه فشار وارده نیز کمتر خواهد بود و احتمال بروز کاپوت کمتر خواهد بود.)
  • استفاده از ابزار های کمکی در هنگام زایمان مانند وکیوم و فورسپس
  •  سفالوهماتوم

اگر فشار وارده بر سر جنین بسیار زیاد بوده و منجر به پارگی عروق و گاهاً شکستگی استخوان های سر شوند، سفالوهماتوم بروز می کند که به صورت تجمع یک مایع خون آلود در نواحی عمقی تر سر مشاهده می شود. از مهم ترین راه های افتراق آن با کاپوت این است که لبه های تورم کاپوت سوکسیدانئوم محدود به یک استخوان است اما این لبه ها در سفالوهماتوم فراتر از لبه های یک استخوان است و نیز برای برطرف شدن به مدت زمان بیشتری نیاز دارد. درصورت بروز سفالوهماتوم باید شدت خون ریزی توسط پزشک معالج تعیین شده و درصورت نیاز درمان های لازم انجام شود. اما به صورت کلی اگر شکستگی جمجمه وجود نداشته باشد و پارگی عروق نیز بسیار سطحی و محدود باشد، همانند کاپوت خود به خود برطرف می شود.

آسیب های احتمالی جمجمه نوزاد حین زایمان طبیعی
آسیب های احتمالی جمجمه نوزاد حین زایمان طبیعی
( رای: 0 امتیاز: 0 )

از طريق
مطالب مرتبط
منبع
تغییر شکل سر نوزاد

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.