مجله بانوانبارداری

کمردرد در دوران بارداری

نکاتی که باید در مورد کمردرد در دوران بارداری بدانید

خبر خوبی که در مورد کمردرد در دوران بارداری وجود دارد این است که این کمردرد نشان دهنده رشد جنین می باشد و این موضوع دقیقا همان چیزی است که باید اتفاق بیفتد. با این حال این موضوع می تواند برای مادر دشوار باشد. باید بدانید که شما تنها نیستید و بسیاری از مادران دیگر نیز دچار کمردرد می‌شوند که معمولا در نیمه دوم بارداری شروع می شود. با انجام چندین اقدام ساده می توانید کمردرد دوران بارداری خود را به حداقل برسانید.

کمردرد در دوران بارداری
کمردرد در دوران بارداری

انواع و علائم کمردرد در بارداری

درد پایین کمر در دوران بارداری طبیعتا، در بالای دور کمر و در مرکز کمر قرار دارد. این درد پایین کمر ممکن است همزمان با وارد شدن درد به ساق پا و کف پا باشد و یا می‌تواند با چنین رویدادی همراه نباشد. انواع کمردرد در دوران بارداری عبارتند از:

  • سیاتیک کمر در بارداری
    زمانی که درد کمر به باسن و ران، فشار وارد می‌کند، اکثرا با سیاتیک، که نوعی عارضه نسبتا غیر معمول و نادر می‌باشد، اشتباه گرفته می‌شود. سیاتیک واقعی در دوران بارداری، می‌تواند ناشی از فتق دیسک یا برآمدگی دیسک در قسمت پایین ستون فقرات باشد، در نتیجه حدود یک درصد از زنان باردار را تحت تاثیر قرار خواهد داد. هنگامی که از سیاتیک رنج می‌برید، درد پای شما معمولا شدیدتر از کمردردتان می‌باشد. حتی احتمال دارد در زیر زانو هم احساس درد داشته باشید و یا درد به کف پا و انگشتان‌تان نیز فشار وارد کند. همچنین احساس سوزش و سوزن سوزن شدن در پاها یا بی‌حسی را تجربه خواهید کرد.
  • درد لگن
    درد لگن عقبی در بارداری می‌تواند به قسمت پایین، باسن و پشت ران‌ها گسترش یابد و طبیعتا درد به زیر زانو وارد نشده و فشار وارد نمی‌کند.
  • درد زایمان
    توجه داشته باشید که درد زایمان نوعی درد متفاوت است. این درد شبیه به انقباض و گرفتگی شدید قاعدگی است و ویژگی‌های آن عبارت است از:
  1. درد ماندگار است.
  2. شدت و تکرار در طول مدت کوتاهی افزایش می‌یابد.
  3. با میزان فعالیت شما تحت تاثیر قرار نمی‌گیرد. (در حالی که کمردرد در بارداری اغلب ناشی از فعالیت است.)
انواع کمردرد در بارداری
انواع کمردرد در بارداری

دلایل کمردرد در دوران بارداری

کمردرد بارداری معمولا در محل اتصال ستون فقرات کمری به لگن، یعنی مفصل ساکروایلیاک به وجود می آید. دلایل متعددی برای این موضوع وجود دارند. برخی از این علل عبارتند از:

  • افزایش وزن
    در دوران بارداری، وزن زنان معمولا بین ۲۳ تا ۳۵ پوند افزایش پیدا می‌کند. ستون فقرات مسئول حمایت از این افزایش وزن است و فشار وارده بر آن می‌تواند باعث کمردرد دوران بارداری شود. همچنین وزن رحم و جنین در حال رشد، باعث فشار بر عروق خونی و اعصاب ناحیه پشت و لگن می شود.
  • تغییر وضعیت آناتومیک بدن (Posture changes)
    بارداری نقطه ثقل بدن را تغییر می دهد. در نتیجه به تدریج، حتی بدون آنکه خود فرد متوجه شود، وضعیت ‌آناتومیک بدن و نحوه حرکت فرد تغییر می کند. این موضوع نیز می تواند باعث کشیدگی کمر یا درد آن شود.
  • تغییرات هورمونی
    در دوران بارداری، جنین نوعی هورمون به نام ریلاکسین (Relaxin) تولید می کند که به لیگامان‌ها و مفاصل ناحیه لگن اجازه می دهد نر‌ تر شوند تا به این ترتیب فرایند زایمان تسهیل شود. همین اتفاق ممکن است در لیگامان های تقویت کننده ستون فقرات کمری نیز رخ دهد که به نوبه خود باعث ناپایداری کمر و درد آن می شود.
  • جدا شدن عضلات
    با بزرگ‌تر شدن رحم، صفحات عضلانی موازی (عضلات راست شکمی)، که از قفسه سینه به استخوان لگن متصل می شوند، از خط وسط فاصله می‌گیرند و باعث تشدید کمردرد می شوند.
  • استرس
    استرس روانی می تواند باعث گرفتگی عضلات کمر شود که ممکن است به صورت اسپاسم کمر یا کمردرد احساس شود. ممکن است متوجه شده باشید که کمردرد دوران بارداری در مواقع استرس تشدید می شود.
دلایل کمردرد در دوران بارداری
دلایل کمردرد در دوران بارداری

اختلال در عملکرد مفصل ساکروایلیاک

اختلال در مفصل ساکروایلیاک به عنوان شایع‌ترین علت کمر درد در دوران بارداری شناخته می‌شود. این بیماری با وجود آنکه می‌تواند بسیار دردناک باشد، اما یک عارضه قابل درمان است (به ویژه با استفاده از روش‌های درمان‌ فیزیکی) و علائم آن معمولاً بعد از زایمان به به تدریج تسکین پیدا می‌کند.

پرولاپس (بیرون‌زدگی) دیسک در دوران بارداری

بیرون‌زدگی یا پرولاپس دیسک در دوران بارداری خیلی به ندرت می‌تواند علت درد پایین کمر باشد. در واقع احتمال آنکه پرولاپس یا بیرون‌زدگی دیسک در یک فرد، اولین بار در طی دوران بارداری او اتفاق بیفتد خیلی کم است. اما اگر از قبل از باردار شدن مشکل دیسک کمر داشته‌اید، درد و علائم آن می‌تواند به دلایل زیر تشدید شود:

  • تغییر در وضعیت بیومکانیکی بدن به موازات رشد جنین که می‌تواند باعث افزایش فشار بر دیسک شود.
  • شل شدن لیگامنت‌ها (رباط‌ها) به علت تغییرات هورمونی در دوران بارداری که می‌تواند باعث تغییر خواص بیومکانیکی بدن و افزایش فشار بر دیسک‌ها شود.

همچنین بخوانید: سردرد دوران بارداری

درمان کمردرد دوران بارداری

خبر خوب این است که اگر پیش از بارداری دچار کمردرد نبوده اید، کمردردتان تا قبل از زایمان به صورت تدریجی کاهش پیدا خواهد کرد. با این حال می‌توانید با انجام اقدامات زیر کمردردتان را کاهش دهید.

  • ورزش
    ورزش منظم باعث تقویت عضلات و افزایش انعطاف پذیری بدن می شود. این موضوع باعث کاهش فشار وارده بر کمر خواهد شد. ورزش های ایمن برای اکثر زنان باردارعبارتند از:
  • پیاده روی
  • شنا
  • پا زدن روی دوچرخه ثابت

توجه داشته باشید که پزشک یا درمانگر به منظور تقویت کمر و شکم، هر یک از ورزش های فوق را توصیه خواهد کرد.

  • گرما و سرما
    اعمال گرما و سرما در ناحیه کمر ممکن است کمک کننده باشد. در صورت موافقت پزشک معالج، ابتدا از کمپرس سرما (نظیر کیسه یخ یا پارچه حاوی سبزیجات یخ زده) در محل دردناک کمر به مدت ۲۰ دقیقه و چند بار در طول شبانه روز استفاده کنید. پس از ۲ تا ۳ روز، کمپرس گرما را شروع کنید. به این منظور می توانید بطری آب داغ را در محل دردناک قرار دهید. از گرم کردن شکم در دوران بارداری بپرهیزید.
  • وضعیت آناتومیک بدن خود را تغییر دهید
    قوز کردن، فشار وارد بر ستون فقرات را افزایش می‌دهد. بنابراین حفظ وضعیت آناتومیک مناسب در هنگام کار، نشستن یا خواب بسیار مهم است. به عنوان مثال قرار دادن یک بالش بین زانوها در هنگام خواب، باعث کاهش فشار وارد شده بر کمر خواهد شد. هنگام نشستن پشت میز کار، یک حوله پیچیده شده را پشت کمرتان قرار دهید یا پای خود را روی تعدادی کتاب یا یک چارپایه قرار دهید. همچنین سعی کنید در هنگام برخاستن، به صورت مستقیم این کار را انجام دهید و به جلو خم نشوید. استفاده از کمربند حمایتی نیز می تواند کمک کننده باشد.
  • مشاوره
    اگر کمردردتان ناشی از استرس می باشد، گفتگو با یک دوست مورد اعتماد یا یک مشاور می تواند کمک کننده باشد.
  • طب سوزنی
    طب سوزنی یک روش مورد استفاده در طب سنتی چینی است که در آن سوزن های نازکی را وارد نقاط خاصی از پوست می کنند. مطالعات نشان داده‌اند که طب سوزنی می تواند در بهبود کمردرد کمک کننده باشد. اگر قصد دارید طب سوزنی انجام دهید، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
  • ماساژ
    ماساژ در صورتی که به درستی انجام شود می‌تواند گزینه ایمنی برای بهبود کمردرد دوران بارداری باشد. اما بهتر است قبل از انجام آن با پزشک تان مشورت کنید.
درمان کمردرد دوران بارداری
درمان کمردرد دوران بارداری

نکات دیگر برای پیشگیری از کمردرد دوران بارداری

  • اگر قصد دارید چیزی را از زمین بلند کنید، به جای خم شدن به جلو، از پاهایتان به عنوان تکیه گاه استفاده کنید.
  • از پوشیدن کفش پاشنه بلند بپرهیزید.
  • به پشت نخوابید.
  • از جوراب شلواری استفاده کنید.
  • اگر کمردردتان ادامه پیدا کرد، بهتر است با پزشک تان مشورت نمایید تا گزینه های دیگر را نیز امتحان کنید.
  • قبل از مصرف هرگونه داروی مسکن نیز حتما با پزشک مشورت کنید. استامینوفن (تیلنول) برای اکثر زنان باردار ایمن است. آسپیرین و دیگر داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDS) نظیر ایبوبروفن (آدویل، موترین) یا ناپروکسن برای خانم‌های باردار توصیه نمی شوند. در برخی موارد، پزشک ممکن است از دیگر مسکن ها یا شل کننده های عضلانی ایمن استفاده کند.

تصحیح حالت بدن

رشد بچه در شکم مادر و وزن اضافه که بدن مادر باید تحمل کند باعث می شود شکم به سمت جلو بیاید. جلو آمدن شکم باعث می شود که مرکز ثقل بدن به سمت جلوی بدن متمایل شود که برای جبران آن لگن و بخش تحتانی کمر به سمت عقب متمایل می شود. این حالت باعث می شود انحنای بخش تحتانی کمر یا همان گودی کمر بیش از پیش شود. رعایت کردن حالت صحیح بدن، به طوری که اجزای مختلف بدن نسبت به یکدیگر در موقعیت مناسب قرار گرفته باشند به کاهش درد تحتانی کمر کمک زیادی می کند. به طور مثال قوز کردن کمر باعث کشش ستون فقرات می شود. خانمی که باردار است به طور طبیعی بدنش تحت فشار، استرس و کشش های مختلفی قرار می گیرد و رعایت کردن حالات صحیح بدن در مواقع مختلف اهمیت بیشتری برایش دارد. درست نشستن، درست خوابیدن، درست راه رفتن و … در خانه و در محیط کار کلید اصلی حل مشکل کمردرد در دوران بارداری است. حالت بدن را با رعایت کردن این نکات می توانید تصحیح کنید:

  • زمانی که نشسته اید شانه ها را عقب و در حالت استراحت (ریلکس) قرار دهید.
  • به علاوه موقع نشستن حتماً باسن و بخش تحتانی کمر را به پشتی صندلی بچسبانید.
  • پاها را هم روی زمین قرار دهید. موقع نشستن پاها نباید در هوا معلق باشد. پاها طوری روی زمین قرار بگریند که کف پا ها کاملاً روی زمین باشد
  • هنگام ایستادن، حتماً سر را کاملاً صاف و به سمت رو به رو نگه دارید.
  • پا ها را موقع ایستادن به اندازه عرض لگن از هم باز کنید. یعنی پا ها به صورت صاف و مستقیم از لگن تا زمین کشیده شده باشند.
  • وقتی هم می خواهید بخوابید، به پهلو بخوابید. تشکی که روی آن دراز می کشید هم کمی سفت باشد.
  • به علاوه می توانید از کمربند و پشت بند های مخصوص بارداری استفاده کنید تا شانه ها، کمر و لگن در حالت مناسب نسبت به هم قرار بگیرند.

استفاده از کمربند طبی بارداری

کمربند های طبی مخصوص بارداری از شکم و کمر به خوبی محافظت می کنند. این کمربند ها استرس و فشاری که به خاطر وزن اضافی بچه و بر هم خوردن حالت طبیعی بدن به وجود می آید را کاهش می دهند (با انتقال نیرو از یک بخش بدن به بخش دیگر و همچنین ملزم کردن بدن به رعایت حالت صحیح و تنظیم موقعیت ستون فقرات و لگن) و در نتیجه از ایجاد کمردرد جلوگیری می کنند. نکته مهم در رابطه با استفاده از کمربند های طبی مخصوص بارداری این است که شما فقط چند ساعت در روز باید از این کمربند استفاده کنید. دلیل این محدودیت هم این است که اگر بیش از اندازه از این کمربند استفاده کنید ممکن است در واقع عضلات کمر و شکم را تضعیف کنید که به هیچ وجه اتفاق خوبی نیست.

استفاده از کمربند طبی بارداری
استفاده از کمربند طبی بارداری

انجام یوگا پریناتال

یوگا یکی از روش های تقویت قدرت و انعطاف پذیری بدن است. انجام یوگا پریناتال به خصوص برای زنان بارداری که از کمردرد، درد مفاصل، درد عضلات و مشکلات دیگر که به دلیل افزایش وزن و به هم خوردن حالت بدن در دوران بارداری به وجود آمده است رنج می برند، بسیار توصیه می شود. یوگا پریناتال استرس و فشار وارد شده به مفاصل را بر طرف می کند و به علاوه حالت بدن را هم تصحیح می کند. یوگا به غیر از افزایش توان بدنی و آزاد سازی تنش عضلات، به آزاد سازی تنش های روحی و احساسی هم کمک می کند که معمولاً با تمرینات تنفسی و تمرکز های ذهنی انجام می شود. به همین دلیل است کسانی که یوگا تمرین می کنند خواب بهتری را تجربه می کنند و تنش های عضلانی و روحی کمتری دارند.
در نهایت اینکه یوگا با کاهش تنش های بدنی و روحی به کاهش کمردرد کمک می کند.

استفاده از کفش های مناسب

اگر از آن دسته زنانی هستید که به پوشیدن کفش های پاشنه بلند علاقه دارید، متاسفانه باید نا امیدتان کنیم چون باید بگوییم که دیگر نمی توانید از این کفش ها استفاده کنید! استفاده از کفش های نامناسب مثل کفش های پاشنه بلند به طور کاملاً مستقیم بر روی کمردردهای بخش تحتانی اثر می گذارد. کفش های پاشنه بلند باعث می شود بخش تحتانی کمر بیش از حد انحنا پیدا کند. قوس بیشتر کمر باعث می شود فشار ناشی از وزن اضافی بیشتر متوجه بخش انتهای ستون فقرات و مفاصل لگن شود.

البته استفاه از کفش های کاملاً تخت هم برای زنان باردار مناسب نیست. راه رفتن با کفش هایی که کف تخت دارند باعث می شود کف پا به درستی حمایت نشود. این عدم حمایت از پاها باعث می شود که بدن سخت تر بتواند تعادلش را حفظ کند. فشار ناشی از عدم تعادل در نهایت باعث ایجاد درد در بخش تحتانی کمر می شود. کفشی برای زنان مفید است که پاشنه های کوتاه داشته باشد. پاشنه های کوتاه کفش باعث می شود که وزن بدن بیشتر روی پاها باشد تا کمر و به این شکل در واقع از کمر و لگن حمایت می کند. به علاوه کف کفش هم باید انحنا و طراحی مناسب برای حمایت از پا را داشته باشد.

داشتن خواب مناسب

زنان باردار معمولاً به هزار و یک دلیل خواب خوبی را تجربه نمی کنند. به خصوص هر چه به زمان زایمان نزدیک تر می شوند داشتن خواب شبانه خوب و درست، نادرتر و دست نیافتنی تر هم به نظر می رسد. حالا اگر کمردرد را هم به این ها اضافه کنید می بینید که یک خانم باردار به سختی می تواند استراحت لازم و کافی داشته باشد. حداقل کاری که خانم باردار می تواند برای رفع این مسئله انجام دهد این است که حالت خواب خودرا تصحیح کند. خانم های باردار بهتر است به پهلو بخوابند و همان طور که قبل تر هم گفتیم، از تشک های کمی سفت تر استفاده کنند. به علاوه بهتر است هنگام خواب از چند بالش برای فاصله دادن به زانو ها (قرار دادن بالش بین زانو ها) استفاده کنند تا فشار و تنشی که به لگن و بخش تحتانی کمر وارد می شود به حداقل برسد.

احتمالاً این سؤال برایتان به وجود آمده است که مگر خوابیدن به پشت چه اشکالی دارد. در جواب باید گفت که اگر موقع بارداری به پشت بخوابید، وزن بچه به داخل بدن فشار وارد می کند. فشار وزن بچه ممکن است باعث شود رگ های خونی تنگ شوند و یا حتی جریان خونی که از آن رگ ها به قلب و بقیه بدن می رود قطع شود. خوابیدن به شکم هم که تکلیفش مشخص است. مطمئناً کسی دوست ندارد تمام وزن بدنش را روی بچه داخل شکمش بیندازد.

داشتن خواب مناسب در بارداری
داشتن خواب مناسب در بارداری

انجام یوگا و مدیتیشن

زنان در طول دوران بارداری تغییرات و استرس های فیزیکی و روحی و روانی زیادی را تجربه می کنند و هر هفته که می گذرد بدن شان اتفاقات مختلف زیادی را شاهد است. استرس های جسمی و روحی هر دو با کمردرد بخش تحتانی کمر و مفصل خاجی خاصره ای مرتبط هستند. استفاده از روش های آرام سازی روح و جسم و آزاد سازی تنش ها می تواند راه مقابله خوبی در مقابل فشار های فیزیکی و روانی باشد که بیشتر زنان باردار تجربه می کنند. به علاوه مدیتیشن می توند فشار خون را متعادل کند و از این طریق هم به آرامش فکر هم کمک کند.

چه زمان باید به پزشک مراجعه کرد؟

کمردرد به خودی خود دلیلی برای مراجعه به پزشک نیست. اما در صورت تجربه هر یک از موارد زیر بلافاصله به پزشک مراجعه نمایید:

  • درد شدید
  • درد ناگهانی یا دردی که مرتبا افزایش پیدا می کند.
  • دردهای کرامپی متناوب
  • اختلال در دفع ادرار یا احساس گزگز در اندام ها
  • در برخی موارد نادر، پوکی استخوان وابسته به بارداری، التهاب استخوان‌های ستون فقرات و یا آرتریت عفونی (التهاب مفصلی ناشی از عفونت) نیز باعث کمردرد شدید می شوند. بنابراین در صورت داشتن هر یک از این مشکلات حتما باید به پزشک مراجعه کنید.
( رای: 0 امتیاز: 0 )

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.